Over Dirk Hoogenboom
Dirk is Head of New Business Development and Marketing bij USP Marketing Consultancy. Hij ziet AI als onderdeel van digitalisatie, waarin de bouw langzaam stappen zet. Op termijn verwacht hij dat het de sector veel kan brengen. “Met AI
kun je sneller ontwerpen en beter informatie verwerken.”
Bouwtrend 1
“De bouwsector staat wat AI betreft nog in de kinderschoenen. Het is nog meer een gimmick, een AI-buzz die rondgaat”, steekt Dirk Hoogenboom van wal. Hij is van mening dat AI een onderdeel van digitalisatie is, waarin de bouw langzaam stappen zet. “Uit USP-onderzoek blijkt dat slechts 13% van de Europese architecten AI gebruikt in lopende opdrachten. Nederland ligt iets voor. Als je binnen Europa kijkt, is Nederland het meest gedigitaliseerde land in de bouwsector.”
Toch kan het de sector op termijn veel brengen, verwacht hij. “De bouw is zeer traditioneel en AI gaat zeker weten een impact krijgen, maar het is een traject van jaren voordat we daar iets van gaan zien. Die impact zal met name zijn in databeheer, faciliteren en makkelijker ontwerpen.” Hij vervolgt: “Die buzz die eromheen zit, was er ook bij BIM. Je ziet dat BIM absoluut is ingeburgerd. Maar het is nou niet zo dat de hele bouw volledig gedigitaliseerd is, verre van.” Hoogenboom haalt de Verenigde Staten aan. “Als je grofweg kijkt naar Azië, de VS en Europa, zie je dat ook in de VS de bouw zeer conservatief is. Eigenlijk zie je een beetje dezelfde trends: de grotere architecten zijn wat meer gedigitaliseerd, de kleinere en ook de aannemers niet.”
Vooruitkijkend, ziet Hoogenboom één ontwikkeling er met kop en schouders bovenuit steken. “Er komt een aantal grote bedreigingen op de bouw af en de allerbelangrijkste is het personeelstekort. Alle tools die de bouw efficiënter kunnen maken, worden belangrijker. AI speelt daar een rol in, het is alleen absoluut nog geen bewezen waarde. Tegenwoordig wordt AI ook in BIM-software aangeboden. Dus er ligt absoluut een kans voor AI, maar dat beslaat slechts een klein stukje van het bouwproces. Als je kijkt naar het feitelijke bouwproces van een gebouw, zijn toepassingen daar minder zichtbaar en zijn er minder oplossingen die met AI zouden kunnen werken.”
Bouwtrend 2
“Prefab zou dé oplossing zijn voor de problemen in de bouw”, stelt Hoogenboom. “Maar als we Europese architecten vragen welk percentage van hun projecten een vorm van prefab bevat, blijkt dit bij architecten slechts 40% en bij aannemers 35% te zijn.” Hij vertelt dat er bovendien een groot verschil is tussen nieuwbouw en renovatie. “De bouw is niet zo simpel als het produceren van een auto. In nieuwbouw kun je robotisering, AI en BIM toepassen. Maar de grootste uitdaging in Europa is dat het overgrote deel van de gebouwen er al staat en gerenoveerd moet worden.”
In het kielzog van nieuwbouw heeft ook de doorontwikkeling van prefab de afgelopen twee jaar stilgestaan. Stikstof speelt in Nederland, breder in Europa heeft het vooral te maken met hoge rentes. “Projectontwikkelaars hebben op de rem gestaan. Daarnaast is nieuwbouw ontzettend veel duurder geworden. Mensen maken dan toch de afweging: nieuwbouw is leuk maar kostbaar, ik ga toch bij de bestaande woningmarkt kijken. Daar zijn de prijzen inmiddels net zo goed enorm gestegen.”
Toch ziet Hoogenboom lichtpuntjes voor de renovatiemarkt, want ook daar zijn steeds meer voorbeelden te vinden van prefab. “Een mooi voorbeeld is de dakopbouw in Nederland, waarbij een hele verdieping op het dak wordt gezet. Er zijn dus wel toepassingen, ware het nog een beperkt aandeel.”
Bouwtrend 3
Natuurlijk is er het punt van de complexiteit in de bouw, want verduurzaming brengt eigenlijk altijd ingewikkelder technologieën met zich mee. “Als je als ervaren monteur een gasboiler installeert, kun je er twee op een dag doen. Maar een warmtepomp kost soms wel drie dagen”, schetst Hoogenboom. “En het is niet alleen de pomp, het huis moet vaak aangepast worden. Het installeren is veel complexer met digitalisering in de woning, zoals slimme technologie en zonnepanelen.”
De mensen die hun vak het beste verstaan, zijn de mensen met ervaring. Daar zitten in het monteursvak relatief veel babyboomers bij. Als zij met pensioen gaan, zal de jonge generatie het moeten overnemen. Dat is een uitdaging, want de aanwas van nieuw, goed opgeleid personeel is al jaren een probleem voor de sector. Toch verwacht Hoogenboom dat zolang er vraag is, de bouwsector wel zal blijven draaien. Hoe aan die vraag kan worden voldaan, is een tweede. “Prefab is ideaal bij complexe bouw, dat kun je ontwerpen met BIM. Daar ligt de oplossing voor die complexiteit. Maar we moeten niet overdrijven: in welk Europees land je ook kijkt, het zijn vrij traditionele woningen zonder al te veel technologische complexiteit. Toch is de verwachting dat de komende vijf jaar de complexiteit in nieuwbouw en zeker in renovatie alleen maar toeneemt.”
Daarom moet de bouw in een sneller tempo veranderen. Bijvoorbeeld doordat fabrikanten meer plug-and-play-producten gaan leveren, die relatief simpel zijn te installeren. De grootste pijn zit echter in de installatietechniek, denkt Hoogenboom. “Digitalisering kan daarbij helpen maar vraagt om veel om- en bijscholing. Daar ligt ook een uitdaging, want het probleem blijft: waar haal je nieuwe mensen vandaan om ze om te scholen?”
Bouwtrend 4
Veel landen in Europa halen al jarenlang niet het aantal woningen dat gebouwd moet worden. Met name bij de sociale woningbouw zit een groot probleem, omschrijft Hoogenboom. “Er ligt een enorme vraag en daar kan maar moeilijk aan worden voldaan vanwege wet- en regelgeving. Ook hebben we geen geluk gehad met rentes, dat was een rem op investeringen. Grond is enorm duur en het bouwen zelf wordt steeds duurder. En materialen als een ketel of een blik verf zijn ook enorm in prijs gestegen.”
Een land dat wel grote slagen heeft gemaakt in nieuwbouw, is Spanje. “Dat land bouwt met name high rise”, weet Hoogenboom. “Spanje is ook dé place to be nu voor de bouwwereld, die groeit daar enorm. Als je kijkt naar de groeicijfers, zie je dat veel landen een kleine groei zullen doormaken: België, Nederland, Frankrijk. Duitsland is zelfs negatief. Maar kijk je naar Spanje: 4% groei in 2025 en in 2026 weer.”
Hij vervolgt: “Wereldwijd zou het er zonnig uit moeten zien, want de vraag is er, we willen verduurzamen, bestaande woningen moeten veranderd, en we hebben steeds meer digitalisatie tot onze beschikking. De kwestie is: hoe snel kan de bouw veranderen? Het is normaliter een zeer conservatieve industrie, waar veranderingen langzaam gaan. Dit zie je bijvoorbeeld bij BIM: de tool is er al vele jaren, maar wordt slechts hoofdzakelijk ingezet door architecten en grotere aannemers en installateurs. Met alle uitdagingen die nu op ons afkomen, is het de vraag of de ontwikkelingen in de bouw wel sneller kunnen plaatsvinden. Onder druk wordt alles vloeibaar. We moeten zien of dit voor de bouw ook geldt. In welke mate kan zo’n traditioneel segment toch de noodzaak zien om te ontwikkelen?”
Wil je snel actie, is het volgens Hoogenboom heel simpel: “Ik kan roepen: meer digitalisatie, prefab en AI, maar dat zijn vijfjarentrajecten. Waar je nu mee kunt beginnen, is het schrappen of in elk geval het harmoniseren van wet- en regelgeving. Hierbij kunnen veranderingen in nationale regelgeving sneller gaan dan die van Europese regels, mits de politieke wil er is. Maak financiering makkelijker, vereenvoudig vergunningverlening, subsidieer. Het beschikbaar stellen van meer bouwgrond zou in theorie ook sneller moeten kunnen. Ook hier geldt: als de politieke wil er is, kan er sneller worden geschakeld. Dan zijn dit de tools die we nu kunnen inzetten en die snel effect hebben.”
Bouwtrend 5
Mondiaal speelt er op dit moment veel. Zoals een oorlog in Europa, een onvoorspelbare Amerikaanse president en almaar stijgende materiaalkosten. Maar Hoogenboom is optimistisch. “De huidige situatie voor de bouw ziet er eigenlijk best positief uit. De vraag is er. Nieuwbouw trekt aan, renovatie blijft sterk. Het zijn politiek onzekere tijden, maar de bouw draait wel door”. Hij vindt dat Europa snel moet leren op eigen benen te staan. “Europa moet zich beter positioneren om meer geopolitieke schokken op te kunnen vangen en moet minder afhankelijk worden van het buitenland voor grondstoffen. Ik geloof niet zozeer dat dit echt onzekere tijden zijn, ik denk gewoon dat we nu toegaan naar een bottleneck in de productie vanwege personeelstekorten. Dát gaat de bouw het meest transformeren de komende tien jaar.”
Wil je meer lezen over de bouw in transformatie? En ben je benieuwd waar kansen en uitdagingen liggen? Download het volledige trendrapport en bereid je voor op de toekomst.
Vul uw naam en e-mail in om dit bestand te downloaden.